“Kazari” de kunst om een Tokonoma in te richten
Dat is niet zo gemakkelijk als het lijkt, ik heb kortgeleden getracht hierover een korte lezing te geven, wat niet meeviel, zeker als je niet gewend bent om publiekelijk te spreken. Dus hierbij een uitgebreide uitleg.
Het doel is om onze bonsaikennis en alles wat daarbij hoort telkens naar een hoger niveau te brengen en de opstelling van de Tokonona hoort daar ook erbij. Het inrichten van de Tokonoma is een belangrijk onderdeel van onze hobby en het heeft te maken met redelijk veel regels, ook als je boom, accent en een kakejiku (scroll) gebruikt en meedoet met een Bonsai tentoonstelling, de voorbereidingen en het inrichten zijn is in principe vergelijkbaar.
Ik wil toch proberen jullie wegwijs te maken in het inrichten van de Tokonoma. Het is niet de bedoeling om jullie opstellingen in een negatieve zin te bekritiseren, maar ik wil juist proberen adviezen te geven en voorstellen doen waarmee je de volgende keer rekening kan houden om je presentatie in de Tokonoma of tentoonstelling zo goed mogelijk uit te voeren.
Als je aan de beurt komt om de Tokonoma in te richten, hoef je niet radeloos te worden, als je het echt niet weet, vraag om advies of raadpleeg dit verhaal.
Ik zal de verschillende elementen die in de Tokonoma worden tentoongesteld, stuk voor stuk behandelen om een zo duidelijk mogelijke uitleg te geven. Maar laat ik eerst beginnen met de historie en oorsprong van de
Tokonoma, maar wat betekent het eigenlijk?
(Toko): vloer, bed, verhoging (no): partikel net als “de” of “van”, (noma): ruimte, plek of kamer, dus vrij vertaald: vloer ruimte of verhoogde plek.
Oorsprong van de Tokonoma.
Dit begon al in de Kamakura-periode (1185-1333), dit betreft de vroegste, minder ontwikkelde vormen. De tokonoma zoals wij die nu kennen, werd verder ontwikkeld in de Muromachi-periode
(1336–1573) en ontwikkelde zich als een essentieel onderdeel van de Shoin-zukuri architectuur, of traditionele Japanse bouwstijl voor woonhuizen.
Shoin-zukuri is een traditionele Japanse bouwstijl voor woonhuizen, oorspronkelijk ontwikkeld voor militaire residenties en/of gastenverblijven in tempels en de basis vormt van het moderne Japanse huis. Kenmerken zijn onder meer het gebruik van vierkante pilaren, vloeren volledig bedekt met tatami-matten, en de aanwezigheid van een 'shoin' (studeerruimte of salon) met specifieke elementen zoals ingebouwde kasten en een bureau. Andere onderscheidende kenmerken zijn schuifdeuren zoals fusuma en shoji, en decoratieve elementen zoals de tokonoma (siernis).
Deze nis evolueerde van een religieuze ruimte naar een centraal esthetisch element in Japanse huizen, het werd toegepast tijdens de theeceremonie en in de aristocratische huizen, om seizoensgebonden kunstvoorwerpen zoals schilderingen, bloemstukken en kalligrafie schriften te tonen. Ook een bouwstijl die populair werd onder de samoerai-elite en Zen-boeddhistische monniken in deze periode. Deze stijl legde de basis voor de indeling van de traditionele Japanse kamer.
De Tokonoma is uitgegroeid tot een symbolische plek die ook in onze moderne tijd zeker nog steeds in ere wordt gehouden. Er wordt gezegd: de Tokonoma is de ziel van het huis. Het werd/wordt ingericht om gasten te verwelkomen die bij binnenkomst in de woning de Tokonoma als eerste object te zien krijgen. Dat is een hoffelijkheid die bij japanners hoog in het vaandel staat.
De Tokonoma of nis werd vroeger ook gebruikt om te slapen, door een tatami (oprolbare rieten- of bamboe mat) neer de leggen en daarboven een futon (matras).
Na de slaap werden deze attributen weggehaald en de ruimte werd overdag ergens anders voor gebruikt, vandaar dat de oorspronkelijk afmetingen destijds 180 x 90 cm waren, Tegenwoordig worden ook andere afmetingen gehanteerd, afhankelijk van de ruimte die ter beschikking is.
Het doel van de Tokonoma.
De regels komen voort uit traditionele Japanse esthetiek en hebben als doel een harmonieus en evenwichtig geheel te creëren. In principe kun je in de tokonoma, van alles laten zien, b.v. een Ikebana (levende bloemen) , een Suiseki (watersteen) voorstelling of een kusamono, maar ook een bepaald thema dat te maken heeft met het seizoen of een gebeurtenis van dat moment.
Ik zal mij nu beperken tot het inrichten met bonsai bomen. De bedoeling is dat de opstelling een miniatuur natuurlandschap weergeeft, het is net of je naar een schilderij staat te kijken, maar dan in een driedimensionale opstelling.
De basisregels voor een Bonsai-opstelling.
Achtergrond:
Deze moet neutraal zijn, bij voorkeur een effen muur of doek, om afleiding te voorkomen en de focus volledig op de bonsai te leggen. In dit geval zijn de wanden ook neutraal behalve evt. links of rechts, die een raam zou kunnen voorstellen waar je naar buiten kunt kijken. We hebben ook een verborgen rail waar je de kakejiku op de goede plaats en hoogte kunt hangen.
Plaatsing:
De Bonsai is het middelpunt van de opstelling, hij wordt niet in het midden geplaatst, maar iets naar links of rechts, dit afhankelijk van welke richting de boom aangeeft, dit creëert een asymmetrie die als dynamischer en natuurlijk wordt beschouwd. Omdat je ver van tevoren weet wanneer het jouw beurt is om de Tokonoma in te richten, heb je alle tijd om alle attributen ervan te kiezen en klaar te maken en om de juiste compositie te creëren.
De Bonsai:
en de vorm ervan dient tevoren onder handen te worden genomen; eventuele uitlopers wegsnoeien of nijpen, dode takjes of bladeren verwijderen, de eventuele bedrading nakijken en/of bijwerken. Het draad mag niet kruisen, is het toch gebeurd, mag het niet zichtbaar zijn voor de toeschouwer. Maak de oppervlakte van de pot schoon en het mos moet vers zijn, zorg ervoor dat het schoon is en mooi groen. Voor de plaatsing benevel het met water.Ook de pot of schaal vereist aandacht, maak die goed schoon (kalk en vuil verwijderen.) wrijf de pot (ongeglazuurd) in met een lapje gedrenkt in een beetje olijfolie of zonnebloemolie. Ook geglazuurde potten of schalen schoonmaken en oppoetsen. Dit moet ook gebeuren als je met de Bonsai en overige attributen naar een tentoonstelling gaat.
Tafel:
de bonsai wordt geplaatst op een passende tafel, de grootte van de tafel moet in verhouding staan tot de bonsai, dat betekent dat de afmetingen ervan iets groter ( 3,4 centimeters, links, rechts, voor en achter) van de pot of schaal moeten zijn. Beschik je niet over een tafel vraag het aan de AC of aan de andere leden van de vereniging. De vereniging heeft enkele tafels ter beschikking die hiervoor gebruikt mogen worden, let op dat je deze niet beschadigd door het wrijven eroverheen met de pot of schaal. Heb je een ronde pot, gebruik bij voorkeur ook een ronde tafel, vierkant zou ook kunnen. Bij een kengai (cascade) gebruik een daarvoor geschikte hoge tafel. Heb je die niet vraag het rond. Ik bezit zelf een en ander aan tafels, dus je mag ze van mij gebruiken. De hoogte van de tafel kan ook van belang zijn, wanneer het een lage boom is. Om het beter te laten zien zou er van een wat hogere tafel gebruik kunnen worden gemaakt. Is het een grote bonsai, dan een lage tafel of een mat of een andere lage ondergrond, mits esthetisch en in harmonie past met de rest van de overige attributen. Dus dat is even nadenken. Ook de tafel vereist aandacht… maak die schoon, eventuele beschadigingen of krassen proberen weg te werken en afhankelijk van het soort hout, behandel het met was of wrijf het in met een beetje olie of andere meubelmiddel.
De rol van een accent dat kan een (shitakuza: enkele gras soort, of een kusamono: meerdere soorten bij elkaar).
Wat betekent shitakuza? shita staat voor “onder” en kusa betekent “gras” , je raadt het al, kusamono,
“mono” betekent ding/of dingen, in dit geval zijn het meerdere soorten gras bij elkaar. (De Japanse taal kent geen enkel- of meervoud).
Een accentplant moet een kleine en bescheiden plantje zijn, vaak een grassoort, varen, mos of kleine bloem, die naast de bonsai wordt geplaatst. Deze wordt geplaatst aan de kant van de richting die de boom aangeeft, (ze kijken of praten tegen elkaar, als het ware). Het accent mag niet te ver voor de bonsai staan, dat zou de aandacht trekken, dus slechts enkele centimeters. Het accent is ook bedoeld om de negatieve ruimte te vullen. Je kunt hiervoor ook andere objecten gebruiken, bv. een “tempai”. Dat kunnen beeldjes van dieren zijn, een schildpad, een hert of andere, (mits geen agressieve objecten zijn!) Een figuurtje of een steen in een bepaalde vorm, enz. Deze moeten altijd in harmonie zijn met het geheel en toch iets te maken hebben met het seizoen dat je wilt voorstellen en moeten zeker niet de aandacht trekken.
Versterken van het seizoen:
Het accentplantje moet het seizoen weerspiegelen waarin de bonsai wordt tentoongesteld. Een herfstkleurige plant bij een boom die zijn bladeren verliest, of een bloeiende plant in de lente. Het accent wordt altijd geplaatst op een laag tafeltje, houten of stenen plaatje, matje, of iets anders, zo simpel mogelijk. Het mag geen aandacht trekken. De kleur en het materiaal moeten ook van elkaar afwijken. Bijvoorbeeld een stenen potje op houten plaatje of andersom. Het is aan te raden om zoveel mogelijke soorten grasjes te verzamelen met verschillende dragers, liefst in ronde potjes zodat je deze in de goeie richting kan draaien, om met de bonsai te laten “praten”. Het voordeel van het verzamelen van meerdere soorten grasjes of varens, is dat je altijd iets kan gebruiken in welk seizoen dan ook. Heb je niets vraagt aan je medeleden. Ook de kleuren van beiden moeten afwijken, donkere accent op een licht ondergrond en/of andersom.
Schaal en diepte:
Het accentplantje helpt de schaal van de bonsai te benadrukken en creëert diepte in de compositie. Het is als een kleine plant die je zou kunnen tegenkomen aan de voet van een grote boom in de natuur.
Balans:
Het accentplantje helpt de compositie in balans te brengen. Het vult de negatieve ruimte. Omdat de bonsai niet in het midden van de tokonoma staat, wordt het accentplantje gebruikt om de lege ruimte aan de andere kant op te vullen en het geheel harmonieus te maken.
Regels voor het accent:
Het accent moet uiteraard kleiner zijn dan de bonsai, de totale hoogte is maximaal de hoogte van de tafel waar de bonsai op staat. “shitakusa ” shita onder….
Het moet eenvoudig en bescheiden zijn, zodat het de aandacht niet afleidt van de bonsai. Het potje van de accentplant moet ook eenvoudig en klein zijn. Als je bijvoorbeeld een grasje erin laat groeien, groeit deze vaak over de rand van het potje en je ziet het potje bijna niet meer.
De rol van een kakejiku of scrol:
Een kakejiku is een opgerolde afbeelding die aan de muur wordt gehangen. Het is een essentieel element voor een complete presentatie. Als je alle drie de elementen plaats vormt het een ongelijkzijdige driehoek.
Seizoen uitdrukking:
Net als het accent, moet de kakejiku het seizoen weerspiegelen. Dit kan een schilderij van een landschap zijn, vogels, bloemen of een kalligrafisch gedicht.
Als het seizoen vergevorderd is kun je ook in de kakejiku een seizoen uitdrukking geven aan het komende seizoen, bijvoorbeeld eind winter, laat iets zien voor de aankomende lente.
Diepte en achtergrond:
De kakejiku fungeert als een achtergrond voor de bonsai en voegt een extra dimensie toe aan de opstelling. Zoals eerder genoemd is het net of je naar een schilderij kijkt, maar dan met een driedimensionale voorstelling met een object ervoor, (de bonsai).
Harmonie:
De stijl en ontwerp van de kakejiku moet in harmonie zijn met de bonsai. Bijvoorbeeld een ruige dennen bonsai past goed bij een scroll met een berglandschap.
De kakejiku
is het middelpunt van de opstelling, meestal wordt het ook in het midden van de tokonoma opgehangen, dit afhankelijk van de grootte van de bonsai. Dus niet pal erachter de bonsai plaatsen, maar net ernaast en ook op de goede hoogte. Beiden zijn afhankelijk van de grootte van de kakejiku en de afmetingen van de getoonde bonsai.
Een complete Tokonoma opstelling met een bonsai, accent en scroll is meer dan wat spullen bij elkaar.
Het ultieme doel van een Bonsai is te worden tentoongesteld om de perfectie ervan te laten zien. De Bonsai tentoonstellen is ook een artistieke presentatie die een verhaal vertelt over de natuur en de seizoenen.
Gino Ghiorsi.
Dat het nog steeds winter is, is ook te zien aan onze opstellingen, veel loofbomen dus nu in wintertooi.
Erik heeft een Magnolia stellata (Beverboom) neergezet. In 2018 heeft Erik deze Magnolia als eerste bonsai gekregen.
De Magnolia is geen gemakkelijk boom om te verzorgen. Bedraden is lastig want de takken zijn erg broos en knoppen verdrogen snel en vallen dan af. Ook taksterfte komt regelmatig voor. In plaats van bedraden maakt Erik meer gebruik van spandraden. Kortom, een lastige soort maar de bloemen maken veel goed! De Boeddhistische monniken brengen deze bloemen in verband met reinheid. Vorig jaar heeft de Magnolia met 1 bloem gebloeid maar nu zijn er meer knoppen dus misschien ook meer bloemen. De accent is een hulst die Erik in november heeft uitgegraven tijdens het lariksen steken. Het gele potje, gemaakt door Corrie, kleurt mooi bij de gele zon op de scroll die Gino heeft gemaakt.
Een opvallende blauwe pot met daarin een Azalea ‘Ruby’, een satsuki Azalea. Deze, destijds bij Maarten van der Hoeven gekochte Azalea, bloeit roze en verkeert nog in de opbouwfase.Eerder stond de bonsai in een roze pot maar gezien de bloemkleur is deze kleur passender.Het plan voor de toekomst is te verpotten naar een grotere pot, dan 1 maal te laten bloeien en vervolgens een aantal jaren te werken aan de styling. Corrie verwacht dat ze daar 4 jaar voor nodig heeft en dan zal deze Azalea prachtig bloeien. De tafel is van rozenhout en gemaakt door Ron Hermeling. Misschien is de tafel wat aan de hoge kant, ook gezien het feit dat de bonsai nu op dezelfde hoogte staat als de scroll, maar het zorgt er wel voor dat de boom nu op ooghoogte staat.In dat geval zou de scroll iets hoger mogen hangen. De scroll heeft Corrie zelf gemaakt met Sumi (zwarte inkt). De vrouwfiguur met opwaaiende kimono laat de wind zien en deze is geschilderd met een penseel met slechts 1 haar.
Het thema van de opstelling van Marthe is lente. Aan alle onderdelen van de opstelling is dat te zien. De prachtig bronskleurige esdoorn zoals die dankzij de beschutte tuin van Marthe al zo ver is uitgelopen in combinatie met het blauwe druifje als accent. De scroll is zelfgemaakt met een schildering van een uit de winterslaap ontwakende egel. Het geheel vertelt het verhaal van de lente en nodigt uit nog eens goed te kijken. Bart had een paar kleine opmerkingen over de plaatsing van de onderdelen. Zo staat de Acer dicht tegen de wand en iets naar links zou dus beter zijn. Dan komt de boom dus ook iets dichter bij de scroll. Verder kan de accent iets naar voren worden gehaald zodat die niet op één lijn staat met de bonsai. Ook deze maand weer een mooie opstelling!
Deze boom is een Koreaanse haagbeuk (Carpinus coreanum of Carpinus turczanowii).Ik heb 'm in 2017 bij de eindejaarssale van Lodder gekocht. De vorm van de wortels over de stam zat er toen al in. Ik vond de boom direct al lijken op een zittende dame met een enorme bos haar. Meestal ben ik er niet zo van om figuren te willen zien in bomen etc. maar in dit geval was het overduidelijk. Ik moet bij deze boom altijd denken aan het verhaal van de Lorelei. De Lorelei is een Duitse legende over een wonderschoon meisje die zich in uiterste wanhoop van een rots werpt vanwege haar ontrouwe geliefde. Ze werd getransformeerd in een sirene die schepen laat vergaan, door met haar schoonheid en gezang de zeemannen te betoveren. De rots in kwestie heet de Lorelei en staat aan de rivier de Rijn bij Sankt Goarshausen. Deze rots staat bekend als een echorots met daaromheen verraderlijke stukken water. In het verleden zijn daar inderdaad veel schepen vergaan. Het accentje is ook geïnspireerd op het verhaal van de Lorelei. Aangezien het een Duitse legende is, heb ik gekozen voor een symbool van Duitsland: de adelaar. Aangezien ik de boom bij de eindejaarssale heb gekocht heb ik hem het voorjaar daarop direct verpot. Was maar goed ook, want de grond leek oké, maar bij het verpotten bleek dat alleen de buitenste rand goed was, de binnenkant was helemaal doorgemat. In eerste instantie heb ik m in een plat blauw potje gezet dat wel oké oogde maar met meer vertakking uiteindelijk te klein bleek. In de zomer van 2022 kocht ik bij de veiling een potje van Klika dat exact de juiste maat had en waar de boom direct in kon worden overgedrukt. Vorig jaar liep de boom na de verpotting heel ongelijk uit. Met selectief zomer- en wintersnoeien heb ik dat recht kunnen trekken. Dit jaar is de boom mooi in evenwicht en heb ik alleen de buitenranden gepinched voor meer uitloop binnenin. De top moet in de toekomst nog eens in de draad omdat ie iets de verkeerde kant uit neigt, maar dat doe ik bij deze boom liever in de winter.Hij is erg teer en met de boom vol in het blad zie ik niet zo goed wat ik doe.
Op het programma voor deze middag stond het maken van een Kusamono.Vanwege deze activiteit is in de tokonoma ook een kusamono geplaatst. Deze kusamono wordt gedomineerd door een groepje Rhus succedanea, Japanse wasboompjes. Deze soort is verwant aan de bij ons bekendere Rhus typhina oftewel de fluweelboom. Ook de Japanse wasboompjes kleuren in de herfst prachtig rood.Als midden- en onderbegroeiing is gekozen voor knopige ooievaarsbek (Geranium nodosum) en het bosviooltje ( Viola riviniana). Het geheel is geplant in een gele, door Corrie gemaakte, ronde pot.Een scroll met een afbeelding van een specht en wat grassen maakt de verbinding met de suiseki uit China. Het tafeltje kon worden geleend bij Andries.
In de tokonoma vandaag een mooie liguster (Ligustrum) in hellende stijl (Shakan).
17 Jaar geleden gooide de buren van Marijke deze boom weg en Marijke zag er terecht wat in.
Een mooie doorleefde stam met dood hout waarvan Bruno van mening was die dat best wat meer zichtbaar mocht zijn. Hij gaf daarom het advies de opgespanne tak vlak boven de stam wat te vieren. Hierdoor werd inderdaad de fraaie stam beter zichtbaar. De tafel mag wat kleiner en de boom had ook mooi gestaan op een matje. De bonsai staat in een zogenaamde maanschelp.
Een kleurige scroll, afkomstig van Hanne, oogt heel prettig en maakt de verbinding tussen de bonsai en de accentplant. Hier is gekozen voor een “wilde” Geranium, een ooievaarsbek.
Een Acer palmatum in prachtige herfstkleuren is door Paula neergezet.
Paula verzorgt de esdoorn al 17 jaar en is nu vooral bezig met de verfijning. De gesteltakken en de 1e vertakkingen staan en nu zorgen dat ook de 2e en 3e vertakking aanwezig is. Deze Acer is een gezaaid exemplaar en dat is niet zo gebruikelijk in de Acer wereld waar vooral veel geënt wordt. Wat betreft de kleur is deze boom in andere jaren op dit moment iets groener, hij is nu wat roder.
De scroll laat een dier zien dat we veelal in de herfst tegenkomen, een spin. Het accent is een blad van keramiek met daarop een slak.
Accent en scroll verwijzen naar het seizoen van dit moment.
Het thema van deze opstelling is “water ”
Ik heb hiervoor een stuk dood hout gebruikt dat al jaren in mijn bezit was. Bovenin opgevuld met een mix van keto, spagnum mos, fijne akadama en bonsaigrond. Hier heb ik het voorjaar van ’24 twee jonge Juniperussen Chinensis geplaatst, beide gevormd tot een cascade, volgend jaar gaat de draad eraf. Op de grond heb ik mos en een klein soort varen “Leptinella squalida “of koperknoopje laten groeien. In een gat aan de zijkant heb ik een Iphion Uniflorum geplaatst, het wordt ook “oude wijfjes of voorjaarster” genoemd. Het houtblok heb ik met een flinke schroef vastgezet op de schaal gevuld met zand uit Oudorp en daar heb ik golfjes in getrokken, dat zie je vaak in Japanse rotstuinen en die stellen ook water voor. Als accent heb ik gekozen voor een watersteen die ik tijdens een vistocht op de Maasvlakte gevonden heb, de steen is uitzonderlijk zwaar (meteoriet…?) daarin heb ik water gedaan en ook 3 kleine karpertjes met fijn koperdraad vastgezet, die zwart geverfd is (dan zie je de draad niet) zodat visjes lijken te zweven. Visjes en onder-plaatje, waar de steen op ligt, zijn beide door onze Corrie gemaakt.
Als laatst de zelfgetekende scroll die beide onderdelen verbindt, daarop kun je een waterpartij zien en de hangende tak zonder blad bevestigt het winterseizoen.
8-12-2024
Zondagmiddag 8 december 2024 hebben wij de laatste bijeenkomst van het jaar gehouden. Tom heeft schitterende Tokonoma met verlichting gemaakt en Gino mocht als eerste een opstelling verzorgen. Erik Kooijman had lariksen uit Drente meegenomen en 5 leden gewapend met tangen en scharen namen de bomen onder handen. Leuke en gezellig middag.
Tokonoma van Mike Piepenbroek November 2024
Over de opstelling van deze maand, een Acer palmatum, zegt Mike het volgende. Deze esdoorn is 25 jaar oud en is overgenomen van een bejaarde man die bijna geen zicht meer had. Het onkruid in de pot stond hoger dan de esdoorn zelf. De eerste jaren heb ik gebruikt om de esdoorn zijn vorm te geven en nu probeer ik de wat kale zijde bij te werken. Er stond een kleine esdoorn in de pot maar die heb ik onder druk van de leden verwijderd. In het voorjaar wordt deze bonsai verpot in een ovale, iets bredere en lagere schaal. Mike heeft dit jaar minder stikstof in de mest gegeven in verband met de te lange internodiën. Verder geeft hij regenwater in plaats van leidingwater. Dit jaar heeft de boom bladsnoei ondergaan en dat gebeurt ongeveer 1 maal per 3 jaar. De scroll heeft Gino gemaakt en symboliseert de herfst, de bloeiende Primula heeft Mike uit zijn tuin
Tokonoma van Nico iedema Januari 2025
In de tokonoma deze maand een Juniperus squamata ‘Angelica Blue’ in geleerdenstijl. Oorspronkelijk was het een struik in een tuin die door Nico is uitgegraven in 1984-1985. Nico is ook lid geworden van Rijnmond en heeft de literati gevormd. De boom is nog volop in ontwikkeling, de loofpartijen moeten nog wat voller worden maar daarbij moet vooral niet vergeten worden dat het om een geleerdenstijl gaat waarbij de verhouding loof en stam zeer belangrijk is. Met meer loof loop je het risico dat de aandacht voor de stam minder wordt. Bij vollere pads moet misschien gekeken worden of deze hoeveelheid takken noodzakelijk is. De boom staat niet in het midden van de pot zoals dat bij een ronde pot gebruikelijk is en dat zal bij de volgende verpotting verbeterd worden. De boom heeft ook nog op de tafel gestaan bij Peter Chan toe die bij Lodder op de open dagen aanwezig was. Gino heeft de scroll gemaakt en de accent is een purpurklokje (Heuchera).
Tokonoma van Lofty de Jong Februari 2025
Een bonsai in Ikadabuki stijl zien we niet zo vaak in onze club maar Lofty heeft er één!.
Bij deze stijl, de vlotstijl, beelden we een omgevallen boom uit waarvan de takken weer omhoog groeien en zodoende de nieuwe stammen vormen.
Deze Ikadabuki is gemaakt van een fijnspar (Picea abies), bij ons vooral bekend als de kerstboom.
Lofty heeft hem ook gevonden toen de boom als kerstboom diende, dat was 4 jaar geleden.
De boom staat in vochtige grond en in de volle zon. Door het snoeien (in de winter) is er backbudding ontstaan. Bij sparren pluk je geen naalden zoals bij dennen en dit voorjaar worden de toefjes weer genepen. De boom staat in een schaal die door Lofty zelf is gemaakt (gebakken op 1000 graden C.).
Het geheel is geplaatst op een tafel van de club. De accent is een stuk dood hout met daarop een ijsvogel.
De bloesemtakken op de door Gino gemaakte scroll geven aan dat de lente in aantocht
Tokonoma van Reinier v/d Velde maart 2025
Tokonoma Erik Metaal Mei 2025
Erik is een van onze nieuwe leden die ik voor dit jaar heb ingeroosterd om de toko-
noma te vullen.
Ik ben heel blij dat iedereen tot nu toe die handschoen heeft opgepakt en zijn of haar
beste beentje heeft voorgezet om een mooie opstelling neer te zetten.
Ook blij ben ik om te zien en te horen hoe de andere leden op elke opstelling reage-
ren. Altijd met respect, nooit met vervelende opmerkingen en altijd applaus na de pre-
sentatie, mijn complimenten!
In de tokonoma staat centraal de Juniperus squamata, ook wel de Himalaya jenever-
bes genoemd. Erik noemt het zijn oefenboom.
Alles aan deze boom is de 1e keer. De eerste vorming vond plaats tijdens de begin-
nerscursus in 2024 en ook de jin is de eerste jin door Erik gemaakt.
De boom stond sinds vorig jaar strak in het draad maar voor deze dag is de draad
verwijderd. Het blijkt dat de gewenste stand nog niet is bereikt want de takken zijnj
voor een deel weer terug in oude positie gekomen.
De boom moet dus opnieuw worden bedraad.
Op dit moment heeft de boom 3 takken en ondanks dat Erik het advies heeft gehad er
1 weg te knippen heeft hij dat nog niet gedaan. Zelf zegt hij dat hij eigenwijs is maar
misschien komt dat bij deze bonsai wel heel goed van pas omdat alle drie takken
bruikbaar zijn in de compositie.
In de tuin staat de boom op een bar en is dan van alle kanten goed te bekijken.
De scroll is door Erik gemaakt en toont een tekening van een rotswand met boom die
door lawines is getroffen.
Het accentplantje is een “kamerplantje”, een sierasperge (Asparagug setaceus).
Tot slot bedankt Erik de leden voor hun support bij zijn, en onze, hobby, het helpt
hem verder.
Ook doet Erik een oproep.
Tijdens zijn ziekbed is er niet voor zijn bonsai gezorgd met het gevolg dat ze allemaal
dood zijn. Hij doet de oproep om een beetje op elkaar te letten en bij te springen als
dat nodig is.
Voor zijn opstelling en deze oproep krijgt hij applaus.
Tokonoma van Yvonne van de Male Juni 2025
In de maand juni hadden wij Christiaan Yeh op bezoek om ons te helpen met de vormgeving en ver-
zorging van onze bonsai. Uiteraard was hij bereid om de opstelling van Yvonne met ons te bespre-
ken. Dit hoewel hij, zoals hij het zelf zei, geen expert te zijn.Christiaan vertelde dat zowel in onze bonsai als in de tokonoma de driehoek leidend is. De driehoek wordt hier gevormd door de bonsai, het accent en de scroll.
Zowel in het horizontale als in het verticale vlak moet die driehoek ongelijkzijdig zijn.
Daarnaast is belangrijk dat onze aandacht door de inrichting naar het hoofdpunt wordt geleid, de
bonsai dus.In deze opstelling is het accent in verhouding tot de bonsai te groot, het trekt teveel aandacht.
Als de boom groter is kan het accent dichterbij worden geplaatst waardoor de relatie boom—accent
duidelijker wordt.
Yvonne dankt Christiaan voor zijn uitleg over de inrichting en vindt het leuk dat ze hier
mag staan en de tokonoma heeft mogen invullen.
Zij heeft een kleine vijg (Ficus carica) neergezet.
Deze vijg is afkomstig van een stek van de vijg uit de moestuin van Gino. Van die
boom heeft zij een marcot genomen. Helaas heeft deze marcot, net als dat vaker
voorkomt, geen wortels rondom de stam. In dit geval bevinden alle wortels zich aan
de voorzijde van de boom.
Yvonne heeft nooit nagedacht over de stijl, hij is zoals die is gegroeid.
In een paar blaadjes bevinden zich wat kleine gaatjes die veroorzaakt zijn door een
rupsje.Het accent zijn wat grasjes waaronder het bekende zwarte gras (Ophiopogon
planiscapus ‘Niger’). Het accent bij de boom, een klein vogeltje, moet worden omgedraaid zodat hij naar de
boom kijkt. Zoals Christiaan het zegt: “Er moet communicatie zijn tussen de boom en
de accent”. De kleur van het vogeltje past goed bij de blauwe bloemen in de scroll.
Ook moet de accent niet te ver voor de bonsai gezet worden, blijf je afvragen wat het
belangrijkste object in de opstelling is.
Yvonne wordt bedankt voor deze prettig ogende opstelling en krijgt het gemeende applaus
Tokonoma Tom van Wanum Juli 2025
Oorspronkelijk stond mijn naam niet op de lijst van “inrichters”. Echter vanwege gezondheidsproblemen moest iemand anders dan gepland de inrichting overnemen en omdat het wat kort dag was
en ik geen zin had mensen te gaan bellen en mailen heb ik zelf de taak op me genomen om de
tokonoma in te richten. Probleem was wel dat ik natuurlijk geen boom klaar had staan. Ik had er niet op gerekende dus
geen mos op het grondoppervlak, of teveel en te lelijk bedraad, of net teveel gesnoeid, kortom
geen boom klaar. Nu gaan wij naar veel bonsaishows omdat we dat leuk vinden en je erg veel van kunt leren maar
ook doe je er weleens ideeën op, zo ook voor deze opstelling. Op een show heb ik ooit een kastje in de opstelling gezien en daar heb ik op voortgeborduurd met deze opstelling als resultaat. Het is weer eens wat anders zal ik maar zeggen.Eerlijk gezegd vind ik het lastig om aan te geven wat het hoofdobject hier is, dat is in ieder geval niet de kleine boom of de scroll. Eigenlijk is dus het kastje het hoofdobject.
Het is een klein kastje afkomstig uit China met deurtjes en laadjes. In en om het kastje een verzameling voorwerpen die deel uitmaken van de Japanse cultuur. Op het kastje een kleine suiseki gevonden in de heuvels van Ligurië in Italië. Het is een zogenaamde
Sansui keijo-seki. Een landschapsteen en in dit geval een bergsteen Iets lager staat een klein kommetje om sake uit te drinken meegebracht uit Japan en rechtsonder een netsuke van geverfd hout. De netsuke beeldt een opgerolde draak uit.
De verbinding met de verdere opstelling heb ik gemaakt door een sjaaltje van Jacqueline haar moeder
te gebruiken en dat uit het kastje te laten liggen richting van de bonsai.
De bonsai is een kleine kleinbladige dwergmispel (Cotoneaster microphyllus).
Dit boompje is 13 cm hoog en valt dus in de mame klasse.
Het boompje heeft als accent een bronsje, een tenpai, dat een rietstengel voorstelt met daarin een
kleine kikker. Deze heb ik gekozen vanwege de verkoeling van water op een zomerse dag.
Tot slot de scroll. Deze is zelfgemaakt en hierop zien we een man in de bergen, tussen de dennen,
waarvan ik niet weet wat hij doet of wie hij is.
Tokonoma van Theo Weststrate Augustus 2025
In de tokonoma vandaag de opstelling van Theo Weststrate.
We zien een bosje dat bestaat uit nog kleine fijnsparren (PIcea abies) die ook bekend zijn als onze
kerstboom.
Theo is pas sinds vorig jaar lid en kan dus nog niet putten uit een tuin vol bonsai. Bovendien heeft hij
geen gekochte bomen maar alleen bomen die hij zelf heeft verzameld of heeft gekregen.
Zo komen deze 7 sparretjes uit Italië, uitgestoken uit de berm langs een weg tijdens een vakantie.
De schaal is voor een deel gevuld met fijn lava split en enkele grotere stukken lava meegenomen
tijdens een vakantie op La Palma, één van de Canarische eilanden.
De scroll is door Theo zelf gemaakt en toont een schildering van de besneeuwde vulkaantop
Sakorajima op Kyushu in Japan. Deze vulkaan behoort tot de meest actieve vulkanen op aarde.
De 3 karakters op de scroll staan voor aarde en vuur. Zeer toepasselijk bij de lava in de schaal!
Als accent is een zeer klein varentje geplaatst. Het varentje, Polystychum sentiferum, is eigenlijk te
klein bij de opgestelde bonsai. Dit varentje plant zich voort door middel van broedknolletjes en dus niet
met sporen. Helaas was er geen tafeltje voor deze maat pot te leen en dat heeft Theo opgelost met 2
simpele maar prima ogende matjes.
Voor deze opstelling krijgt Theo applaus en ook een compliment omdat het knap is als je nog maar zo
kort lid bent en je de tokonoma op deze manier inricht.
Zoals Paula het zei: “Ook al zijn de boompjes nog klein en jong, alles is waardevol”!
Tokonoma van Leo Raven september 2025
Op 7 september was Leo aan de beurt om de opstelling voor de Tokonoma te verzorgen.
Leo is sinds maart 2024 lid bij ons, heeft de basiscursus gevolgd en is nog steeds heel enthousiast
bezig om zijn kennis over bonsai te vergroten.
Ondanks dat hij een beginner is, heeft hij het toch aangedurfd om de Tokonoma te vullen.
Een opstelling in een Tokonoma heeft met aardig wat regels te maken maar hij heeft het simpel ge-
houden en was er gelukkig mee dat hij dat mocht doen.
Normaal gesproken zijn de drie elementen van een Tokonoma (boom, accent en scroll)
gebaseerd op het seizoen van dat moment.
Leo heeft gekozen voor de “symboliek”. Om te beginnen de boom, een Juniperus chinensis ‘Shimpaku’ volgens Sensei Emiko, die later de Sumi-e workshop zou gaan verzorgen.
Deze boom heeft hij gekocht bij Bonsai Plaza. De boom stond tussen allerlei andere prijzige
bomen en Leo werd als een magneet door de boom aangetrokken en betoverd.
Hij moest deze gewoon kopen!
Voor Leo symboliseert de boom de “natuur”.
Het accent is een vogeltje. De symboliek hier achter is “vriendschap”. Leo houdt niet alleen
van vogels, maar dat is ook zijn tweede hobby die hij samen met vriend Ricardo beoefent.
De tafel die hij heeft gebruikt heeft hij van Ricardo gekregen die hij uit Indonesië voor hem
heeft meegenomen.
Omdat hij ook een scroll wilde gebruiken en de scroll die hij had veel te groot bleek te zijn,
werd hem aangeraden om Corrie te bellen, zij zal wel wat hebben zei vriend Ricardo en ja
hoor, hij kon kiezen uit enkele exemplaren.
Dit alles symboliseert ook dat bij onze vereniging iedereen elkaar helpt en behulpzaam is.
Dat heeft hij vanaf het begin ondervonden.
Tokonoma van Marga Schimp Oktober 2025
In oktober was het de beurt aan Marga om een fraaie opstelling neer te zetten.
Marga plaatste een Juniperus squamata ‘Blue Star’ .
De boom was gevormd in de geleerdenstijl, of te wel een literati.
3 Jaar geleden heeft zij de boom gekocht op een veiling. De boom was behoorlijk verwaarloosd en
Marga heeft veel moeite gedaan om de boom weer goed gezond te krijgen. Niet alles ging van een
leien dakje. Zo is de boom een keer gevallen waarbij de pot is gebroken en heeft de boom een flin-
ke wolluis aantasting moeten doorstaan. Gelukkig staat de bonsai er nu weer fraai bij.
Marga geeft aan dat ze de omhoog staande top wil verwijderen. Deze voegt immers niets toe aan
de boom en bij een literaat is het loof altijd spaarzaam.
De bonsai staat op een van Marijke geleende tafel.
De scroll vertoont bergen met dennen en past prima in het beeld.
Een varentje als symbool van de herfst maakt het geheel compleet.
Tokonoma van door Corrie Mudde November 2025
De opstelling van een Japanse zwarte den (Pinus thunbergii) wordt door Pieter besproken.
Pieter heeft deze boom 35 jaar geleden gezaaid.
De pot waarin de boom staat is niet groot maar hij geeft toch voldoende ruimte. Toch is Corrie niet zo tevreden hiermee en ze gaat hem volgend jaar verpotten.
De scroll, met vleermuizen, vormt met de bonsai en de accent een driehoek en de scroll legt een goede verbinding met de bonsai.
De vleermuizen zijn een knipoog naar het Halloweenfeest dat zich deze dagen afspeelt.
Links onderin de bonsai hangt ook en kleine spin.
De accent is een in gedachte verzonken mensfiguur die goed in het geheel past. Wat betreft de groei is het ook niet zo als het eigenlijk moet gaan. Vorig jaar had de boom kleine kaarsjes en dit jaar zelfs geen kaarsjes.
Pieter geeft aan dat dit jaar een prima jaar was voor de Pinus en als die geen groei heeft vertoond dat er dan er iets mis is. Het kan een probleem zijn met de voeding.
Als tip zegt Pieter in juni te starten met bemesten en dat vol te houden tot na de kerst.
Hij bemest dan met een stikstof-arme mest, bijvoorbeeld 5+5+15. Doel is een “vette` boom te krijgen die volgend voorjaar weer kaarsen zal doen uitlopen. Ook zegt hij dat het beter is om volgend jaar de eindkaarsen van de takken niet te knippen of te nijpen. Hij stelt voor de takken dus ongelimiteerd te laten groeien waardoor de takken sterker worden en hopelijk het jaar daarop weer voldoende kaarsen gaan vormen. Kortom, veel mesten en laten groeien.
De vraag wordt gesteld of de pot niet te hoog is.
Corrie antwoord daarop dat de regel dat de pothoogte ongeveer gelijk is aan de Nebari wordt gevolgd.
De tokonoma van december door Tom van Wanum December 2025
Helaas een wijziging in het schema en daarom was er geen kandidaat voor de inrichting van de Tokonoma. Omdat ik geen zin had in telefoontjes en appjes heb ik besloten zelf maar een bonsai aan te dragen en dat werd een Chamaecyparis obtusa ‘Nana Gracilis’, oftewel de Hinoki-cypres.
Deze boom is de boom die het langst een plek inneemt in mijn tuin. Hij staat er al sinds de aankoop in april 1995. De boom heb ik bij een kweker uitgegraven en ik moest 65 gulden afrekenen bij de kassa.
Inmiddels heeft deze boom al heel veel verschillende gedaantewisselingen ondergaan waarbij de rode lijn is dat er steeds minder takken bleven staan. Deze soort is een dankbare is onze collectie. Een sterke conifeer die goed tegen snoeien kan en mooi dicht loof maakt. Ook de schors geeft de boom een oude indruk. Een ronde schaal, ongeglazuurd, is van de hand van de Belgische pottenbakker Andreas van de Kerckhove. De accent is een Suiseki uit Italië en toont een berg met sneeuw als symbool van de aankomende winter terwijl de scroll de vallende herfstbladeren laat zien.
De bladeren zijn van koper en gemaakt door Ron Hermeling.
